ITNA MAAN
Tu laitakin a omlai thu thumte pen upna, lametna, leh itna hi a, tua thumte sung panin itna mah a thu lianpen ahi hi.(1Korin 13:13)
Leitung i nuntakna sungah a kisam penpen leh a thupi pen in itna maan mah a hi hi. Banghang hiam cih leh itna nei le-hang i mawhna te kimai sak in i hehna te zong itna in dam sak thei hi. Leitung mite bang zah ta in i mawhna te tam in i khialhna te tam ta mah leh Pasian in hongit a hih man in a Tapa khat bek a neih tawh hong tan khia hi. Eite in Pasian i it man in hongit hilo in Pasian in hongit masak man in eite in a it thei bek i hi zaw hi. A tung a Lai Siangtho mah bangin tu laitak pen hun nunung a hih mah bangin itna maan lo tawh bangmah ki tangtung zolo ding hi. Nidang lai in khuaneu khat ah puteek thum mi inn khat ah pai uh hi. A innteek ni in a muh ciangin “bangut na hi uh hiam?” inn sungah hongtum un a ci hi. Puteek te in “ innteek pa a om hiam?” a ci uh hi. Innteek nun zong “om kei” a ci hi. Puteek ten zong innteek pa omloh in kongtum kei ding uh hi a ci uh hi. Tua zawh a sawtlo in innteek pa hongtung hi. Puteekte zong innkongah hong pai in innteek nun na min uh bang a hiam? Ci-in a dong hi. Khat pa’n Hauhna, Khat pa’n Pilna, Khat pa’n Itna cih bangin a min uh a banban in a gen uh hi. Innteek ten zong tua a hih leh Hauhna hongpai in ci-in a sam hi. Hauhna in zong kei hongpai masa theilo ding hing a ci hi. Tuaciangin Pilna a sam leuleu uh hi. Pilna in zong keizong hong pai thei nailo ding hing a ci leuleu hi. Tuaciangin innteek ten lamdang sa in a dot uh ciangin ko sungah Itna a lian pen a hi hi tualo in a dangte hongpai theilo hi ung a ci uh hi. Tuaciangin innteek ten zong Itna sam in a dang ten zong a zui uh hi. Khat veivei ciangin i hauhnop luat man, i min thannop luat man in Itna pen kitaisan kha thei hi. Ahi zongin Itna maan lo-in bang mah ki tangtung zolo hi.
Tulaitak in i Zogam i minam a dingin Laisiangtho sungah a om mah bangin Itna mah i neih masak a kisam a hi hi. Minthanna, hauhna, zaliatna te lunggulh masa kei ni. Itna maan mah bul phuh in mapang khawm leng hauhna, pilna ten zong hong zui pah ding hi. Pasian thu tawh i et ciangin zong itna lo tawh bangmah piang theilo a hih man in Itna mah i neih masak kul hi. Tua bangin i Zomi sungah Itna maan tawh kalsuan in i sep i bawlna te ah mapang khawm leng i kiim i pam a om ten hong zawh tawh bawl zolo ding uh hi. Itna maan nei leng kipumkhatna, kilung tuakna te hong piang in i sep i bawlnate ah muibun tak in ki kalsuan thei ding cih lunggulhna leh lam-etna tawh...
KHAT LEH KHAT KIKAL AH
Khat leh khat i kihopih, kidot, kipaupih dingciang in ken bangcih dotleeng, ken bangcidawnleeng, a man hongdongleh ken bangcih dawnding cih te pen ngaihsut masak ding a kisam mahmah thukhat a hihi.
Khat leh khat kikal ah kidot siamloh man, dawndan siamloh man leh ngaihsut siamloh man in kitot kisel na hongpiang thei hi. Tua a hih man in thu idot dingciang in “hih ka thudot dingpen kei a dingin a metna a om hiam? A ma a dingin bang phatuam ding hiam?” cih ngaisut siam mahmah kul hi. Thudot siamkei le-hang zong i dot ten hih pa’n/nu’n hong neumuh si ee, hong thusim kei si ee hong cithei khading hi. Thu i dawn ciangzong i dawnsiam keileh hongdong te ading in zong bangmah phattuam na omlo ding hi. Bangbang hi taleh thu nadot dingciang, na dawnding ciang, a dong te leh a dawng te a ding a metna a omtheih nading hanciam in.
(Napoleon leh samul zuakpa kiho na) Russia gam munkhat ah gal atun laitak in Napoleon leh a nungzui te kikhen thaang kha uhhi. Galten Napoleon a muhciang in a delh uhhi. Napoleon zo ng a kibuk nang zongin lampineu khatah a tai leh samul zuakna saikhak a mu hi. Samul zuakpa kiangah a kibuk theih nading a ngen hi. Samul zuakpa’n zong a sai sungah lutsak in samul tampi khuhnelh hi. Tua zawh a sawtlo in a galte hong tunguh hi. A galten zong saisungteng zongkawikawi in samul kawm teng temta tawh dawt kawikawi uh hi. A tawp na ah a muhloh ciangiun kileh kik uhhi. A galte a paikhiat uh a sawtlo in Napoleon a nungzui (nautaang) te hongtung uh hi. A nungzuite hongtun ciangin samul kawm pan hongpaikhia hi. Samul kawmpan hong paikhiat laitak in samul zuakpa’n “ Napolian aw samul kawm ah na kibuk laitak, a siding hita ing nacih laitak in na lungsim sungah bangci ngaihsutna (thuakna) nanei hiam?” a ci hi. Napoleon zong samul zuakpa maitang salgega kawm in aw sangtawh “ hih banga mi minthang milian khat hong thusimlo, hong nopneh bawl hihpa man unla a mai dialtawh tuamsak un. A mai natuam khit uhteh that un” ci-in a nungzui te a sawl hi. Samul zuakpa kiim a, galkap te thaukek gin te a zakciang laulua in a khuk bang ling keuhkeuh hi. A si taktak ding hita ing ci-in a khitui khong luang ta hi. Tuazawh a sawt lo-in mikhat a maiah hongpai in a maituam na dial hong phelkhiat sak hi. Samul zuakpan zong a et leh Napolian a mu hi. Tua laitak in Napolian in “ kasih dektak lai-in ken bangci thuak cih tu a nangthuak mahtawh kibang hi.” ci-in a dawng kik hi.
Hih Napolian leh samul zuakpa kam kidawng na hoih kasa mahmah hi. A dongpa’n zong pilna tawh dong in, a dawngpa’n zong pilna mahtawh dawngkik a hih man un a mau a dingin a metna omtuak hi. Ei Zomi te khat leh khat ki kal ah zong pilna om kammal te tawh a kidong, a kodawng thei dingin Topa’n ngaihsut siamna, kampau siamma, ki-itna te hong piakim ciat tahen!..
A LAUHUAI “ZU”
Zu in mi siasak thei ahih manin zu ne kei un la, Kha siangtho tawh a kidimin om un”(Efesa5:18).
Leitung ah i et ciangin mihing a siasak pen sum, zatui, zu te ahi hi. Tua te lak pan Zomite “ZU” in hongsia sak penpen hi. ZU pen tanglai i pu, i pa ten na lim zat mahmah uh hi. Sun in lokho singpua in nasep tawl mahmah uh a, a hi zongin inn a tun uh ciangin vaitun”Zu” na teep den uh hi. Tua a teep uh Zu te pen a mauhuan tawm Zozu Beeltung tawh thun in nawm tawh a teep te ahi hi. A val lua in teep lo uh a hih manun a tawl uh dam in, a ihmut uh nuam mahmah hi. Zingsang a thawh uh ciangin a thawh uh zong nuamsa mahmah uh hi.
Tulai Zomi khangthakte zat dan in mai a, suak bangbang a vom, a san, a kang cilo in kidawn ziahziah hi. Ciangtan cih kinei lo-in sum om laiteng kidawn ziahziah hi. Sum a bei phial zongin a bat ngah zahzah ki dawn lai veve hi. A cidam ten Zu pen limzawh/thazawh mahmah uh hi. Kawlpi bangah nidang in Zu dawndawn te ka muhciang a siksakol(bicycle) uh zong tuang zo nawnlo in sawn uh hi. A mai a, a letna tungah a puannak tungsilh uh a tamzaw in khai sese hi. A hi zongin tulai khangthak ten siksakol mai ah puankhai ding nangawn nei nawn lo-in a vek in netum uh hi. Zu i cih pen a lungduai mahmah khat/a hehhak mahmah khat ahi hi. A hih hangin a heh tatak ciangin lauhuai kasa mahmah hi. Banghang hiam cih leh a mah kinene/ki dawndawn taleh thuak cihtak thuak in om hi. A thuak zawh nawnloh ciangin a man leh nek kik in, a thagui a thatang teng teepkang in a guh bek in omsak thei mawk hi.
Zu i cih pen cidamna lam ah enleng i pumpi ading in Vitamin ding a, kibawl a hihloh mah bangin thagui thatang in a pai hituanlo hi. Tuabek thamloh in mihing pumpi sungah a om i guhtui te hong teep kang hi. Pawlkhat te bang Zu nene a hih man in Zu in ne kik in a guh bek in om a, khasiat huai mahmah hi. Pawlkhat te leuleu pen Zu nek hangin tuap keu, gilzang kia, maibawk cih bangin om uh hi. Tua bangte i et ciangin khasiat huai mahmah hi.
Zu i cih pen innkuan sung, lawm leh gual, pawlpi lam ah en leu-leu leng i lawm i gual tawh hong ki thehthaang sak hi. I it mahmah i lawmngaih te tawh hong kikhen sak hi. Innkuan sungah siana tampi hongtung sak hi. Tuabek thamloh in zawnna ngauna hong piangsak hi. A ki-it mahmah Zomite lak ah kitot kiselna, ki muhdahna, ki langpanna hong piangsak hi. I pilna i siamna te hong beisak thei hi. Nuam i sak mahmah i pawlpi tawh hong ki gamla sak hi. Zu pen lawm ginalo tawh ki bang hi. Banghang hiam cih leh na khat pepeuh i sep ding ciangin Zu neleng a nuamtuam se tawh kibang hi. A hi zongin hong netum nuam na hizaw gige hi. Zu in i khangno hunhoihte hong beimang sak thei hi.
I Zomi sungah Zu in mi tampitak hong sattuk khin a hih man-in kidop huai mahmah hi. Pasian thu tawh i et leuleu ciangin Pasian in mihing a bawlna a bulpi in Ama min phat ding ahi hi. Tua a hih man Pasian Biadingin i lungsim, i pumpi a siangtho’ phot kul ding hi. Sanggam aw leitung i nuntakna hong sauvei lualo ding hi. Tawmvei i khualzin na hi lel hi. Hih leitungah a omnate, nopsaknate lunggulh huai lualo hi. A thupi pen leitung i nuntakna a bei ciang Vangam i tun ding a thupi pen ahi hi. Vantunggam ah i tun theih na dingin i pumpi i siang’ tho sak na pen kalkhat i suanna ahi hi. Tua i pumpi a siantho theih na dingin Pasian deihloh Zu tawh kipelh masa ni. Pasian in a lauhuai Zu tawh a ki pelh thei dingin thupha hong pia ta hen!
LUNGDAM BAWL
Leitungah mihing i hih mah bangin i lungdam ni, i dahni, i kah ni hun tampi om hi. A hih hangin Topa Zeisu hong suah hun sung pen i lung a dam a, a dam kei zongin ?ungdam bawl?hi veve hi. A hizongin hih hun sungah Pasian thu-um te hitaleh a umlo te hitaleh pawipi in kinei in kibuai ciat hi. A buai vive hi-in a hih hangin buaina kibang kim lo hi. Lungdam bawl kidawn kim ciat, ki muak kim ciat in a hih hang i dawn dan, i bawl dante kibang lo hi.
Mi pawlkhat te in hih hun sungin puanthak nei ding, sumnei ding, zune ding ut nana ah vak ding cih ciang bek tawh ?ungdam bawl?mang thei uh hi. Pawlkhat te leuleu in sum zon sum zuakna in hoih a hih man in ngaklah mah mah hi. Pawlkhat te leuleu in ngeina dan khat in kinei in a lungdam huai lam taktak thei khalo hi. Lungdam bawl?i cih ciangin mihingte hell a tung ding kimlai hongtan khia dingin hong suak Topa Zeisu hong suahna hang a, lungdam na a hi hi.
A hi zongin i Topa Zeisu hong suak laitak in thu tuamtuam hang tawh bawng annekna kuang sungah hong suak hi. Leitung thu tawh i ngaihsut ciangin a hi ding mah in kituat kha hi. A hizongin bawngkuang suangah hong suakna pen, zintun buk a awngloh man hilo in i niamkhiatna lah na in bawngkuang sung hong suak hi zaw hi.
Lungdam bawl i cih mah bangin hih Topa Zeisu hongsuah na hangin lungdamna hi-in zulehsa, leitung nopsakna te tawh kilungnop bawlna pen lungdam bawl na hizaw lo hi. Tua a hih man in Topa Zeisu pen hong tankhia ding, hong gum khia dingin hongsuak ci-in lungdam a, i dawnna pen lungdam bawl taktak hizaw hi. Sanggam aw nidangin lungdam bawl ni hongtun ciangin koi bangin na bawl hiam?. Zulehsa tawh na bawl kha hiam?. Na dawn' ciangin hong suak ding i Topa Zeisu a dawn taktak mah na hi hiam?. Ngaihsut huai hi. A ma hongsuak lungdam in i dawn kei leh vanlam ah i ciah ciang zong Topa Zeisu in hong dawn kei leh nuamsa hetlo ding hi-hangh. Theih ngeilohna khua ah zin tun tawh i kibang kha ding hi.
Tua ahih man in hongsuak ding Topa Zeisu pen lungdamna takpi tawh dawn/Muak ciat ni. A mah pen leitung vantung ah a vanglian pen pa?Tapa a hih man in Lungnopna, Vangliatna, Hauhna, Minthanna, Nopsakna te pua kawm in hongpai hi. Tua a hih man in na dawn?kei leh hong puak a manpha thupha namkim te na ngah kei kha ding hi.
A KI PELH THEILO THU “KHAT”
Leitung nuntakna te i et ciangin khatveivei si theih na thei dingin zong i ngaihsut khakloh hun om thei hi. A hi zongin Pasian in mihingte hong piansak cil-in a si theilo dingin hong piang hita mah leh mawhna tawh a kidim mihing nuntakna pen a si thei hong hi ta hi. Hih sihna in pen a zawng, a hau, a gel, a neu cih khen tuanlo in a hun a tun ciang a thuak a hi hi. A melhoih a hih ciang tawmkhat koih lai ning ci tuanlo hi. Hau a hih ciang nungta sak lai ning ci tuanlo hi. Banghang hiam cih leh nuntakna cih pen mihing ten i theihloh thu a hih mah bangin sihna cih zong a hun a theikhol ki omlo hi. Pawlkhatte hau mahmah na pi in a sih uh ciang mi khua khawng, migam khawng ah phalbi ta leh puanlum lo tawh kivui thei hi. Pawlkhat te leuleu in bangmah a neihloh hangin a sih laitak in puan hoih nono, van hoihnono a keng hi. Tua bangin a sih ding a thei khol hi-le uh ki nakgin mahmah kha ding uh hi. A hi zongin a theikhol ki omlo hi.
Mipawlkhat te in hih sihna thu pen a kigen ciang zadah thei mawk uh hi. A theilo kineih thei mawk hi. A hi zongin nikhat ni ciang a tuak veve ding uh thu a hi hi. Khanglui i pi i pate pawlkhat si ding a, a ki upmawh uh ciangin hanken ding bawng, sial cih a bngin kiging thei uh hi. Pawlkhatte leuleu hankuang hoih nono ki bawlsak khol uh hi. Tua a upmawh hun lian-un a sihloh uh hangin a kimang thei hong suak veve hi. Tua bangin dawibia i pi i pate zong na kiging khol uh a hih leh ei Pasian ta te zong i kigin kholh ding a kisam mahmah hi. Tua thu in tawmvei sung bek ding hilo in a tawntung a tawntung in a kimang thei ding thukhat a hi hi.
Leitungah tawmvei i nuntak sungin i sihloh na ding hanciam thei kei mah ta se le-hang Pasian kiang i tun theih na ding i nuntak sungin i kiging khol thei hi. Leitung i nunna te tomno kal in hongbei ding a tuasungin i lungsim, kha, pumpi tawh a ma kiang zuan ni. A ki pelh theilo thu khat tawh i ki tuak khit ciangin bang mah kisem thei nawnlo ding hi. Tua a hih man in hun a om lai in Pasian adingin I sep theih bang sem ni.
Tuhun pen hun nunung a hih mah bangin hih hun nunung sungah siatna tampi om ta hi. Tua siatna te sung ah ki diah khalo in, tawmvei sung ding bek ngaihsun kha lo-in a tawntung a tawntung ding ngaihsun zaw ni. Banghang hiam cih leh i suahni ding i theih kholh hangin a sih ni ding a thei khol kuamah i om kei hi. Tua a hih manin banghun banghun in sihna in hongsam zongin Pasian tung ding hing
ci-in lungmuangsa in kigingsa in omciat ni.
A KIPELH THEILO THU THUM
Leitung i nuntak sungin i pelh theihloh thu pawlkhat om in tua te in Biakna, Minam, Ngeina a hi hi.
Biakna : Biakna i cih ciangin leitung ah tawmvei i nuntak sungin pawlkhatte in a ngaihsutna uh ah Biakna Pasian thu cih pen thupi ngaihsut kha khollo uh hi. A hi zongin a tawpna ah a kipelh theillo thu tawh i kituak ciangin thakhat thu in kibuai thei hi. Mihingte pen leitung ngak ding omlo i hih man in nikhat ni teitei ciang in leitung nusia in Pasian kiang i zuat kul teitei ding hi. Tua a hih man in leitung i nuntak sung in Pasian ukna sung ah i lut thei na dingin bang kisam hiam ci a, i kigin kholh kul hi. Pasian pen en i awlmawh kha kei zongin a man hongit a hih man in hong awlmawh veve hi. Tua a hih man in i nuntakna a beima in Pasian ukna huang sungah i lut theih na ding kiging sa in omtek ni. Khat veivei ciangin mihingte pen a si thei i hih lam ki mangngilh kha thei hi. A hih hangin nikhat ni teitei ciangin a zawng, a hau, a gol leh a neu i vekpi in a si ding lei a piang veve i hi hi. Tua a hih man in hih a ki pelh theilo thu ngaihsut huai mahmah hi. Bang hang hiam cih leh hun hongbei ciang bangmah i sem thei nawn kei ding hi. A hun om lai in Pasian mah mitsuan in kalsuan ciat ni.
Minam : Minam cih ciangin Pasian in leitung a bawk cil in ganhing lopate leh a bawlna khempeuh a min a nam a na vawhsa a hi hi. Tua a hih man in ZOMI cih zong a kilaih thei lo nam min khat a hi hi. Min tuamtuam pua in i kivawh zongin i minam pen a ki khel theillo thu khat a hi hi. Mipawl khat te in a minam min uh daipih ngamlo uh a hih man in min?a dot ciang a maan in gen ngamlo mawk uh hi. Tua a hih man in suplawhna leh mindaina zong a tuak kha om thei hi. Bangbang a hi zongin ZOMI hi gige a ZOMI hing a kici ngam ko te pen ngahihsut huai mahmah hi. Banghang hiam cih leh tawm kha sung namdangte in hongngai kha mah in teh a hi zongin hongit taktak khollo ding uh hi. Ngaihsut huai mahmah hi. Laisiangtho sung a, Tapa taimang i bat khak ding lauhaui mahmah hi.
Ngeina : Nidang lai in i pu i pa te?ki-itna ngeina cih pen tuhun dong a i zat theih pawlkhat om in a hi zongin a kizang theilo pawlkhat na om veve hi. A hi zongin nopna dahna te ah i ki-uap dan, i ki-it dan te pen koi mun koi gam i tung zongin a kikhel theilo thu a hi hi. Migam mi lei ah mitat dan khawldan te pen et the huai, zuih huai mahmah hi.theih na ding Hanciam huai mahmah hi. A hi zongin ZOMI ngeina cih pen theih huai in a hun leh a mun zui in zat theih huai mahmah hi. Zomi hi gige a Zomi hing a kici ngamlote pen va-ak utong a ki neih bang thei kha ding hi. Tua ahih man in i minan a it taktak te in i ngeina zong i thupi sim a , i zuih kul ding hi.
PATE' HONG ITNA
“Pa” i cih pen mihingte ganhingte leitung a, a om nuntakna a nei khempeuh in neihloh theihloh thukhat a hihi. Tua a hih mah bangin Pa omkei leh ta cih pen om theilo hi. Pa te in i neulai a kipan nekding dawnding, i mailam kalsuan na ding khempeuh hong vaihawm sak hi.
Sang i kahna, khualzin gamvakna ah “lawm nang na pa a dam lai na?” hong kicih ciang in “nei nawnkeng hong nusia khin” i cih ciangin nuam kasa hetkei hi.Banghang hiam cih leh i lawm i gual in ka pa’n laihongkhak, ka pa’n hong vaihawm sak in teh ci’n lawm te’n thu honggen ciang ka lungsim suangah “aw... keizong ka pa damlai hi leh mite pa bangin hongsep sak, hong panpih theilai ding hi-ven maw...”cin ka-sin sungah na kasa mahmah hi.
2003 kum Malaysia ka pai dingin innpan kapa tawh cidam in ka kikhen khia hi.A hi zongin zangkong katun a sawtlo in ka pan hong nusia cih kazak ciangin lamdang kasa mahmah hi. Kapai ding lah nai mahmah ta a hih manin kiciah kik thei nawnlo hi.Tua bang teng tawh Malaysia katung hi. Thu kanget ciangin zong “kanu kapa” ci-in kangen kha thei zel hi.Ka phawk ciang in “aw....kei kapa om nawnlo pi” ci-in ka khitui a luangzel hi.
Kapa hong dampih lai a hong thuhilh te ka phawk kik ciangin kapan bangzah in hongit cih ka theih ciang pa aw kacih ding lo buang a dang omlo hi.Kapa hong nusiat ma a, kapa deihloh , hong phalloh ka gamtat na te pen tun ka-thuum nop hang ka thuum thei nawnkei hi.Kisik ing ka cih hang tun leibek mah ka sik hi.
Tua a hi man in PA a nei lai te’n pate zahtak siam ni.Pate pen i leitung Pasian a hi mah bangin patelungkim sak leeng leitung thupa zong i ngah ding hi.Pa te hong dampihpen a nuam pen hun ahi hi. Pate hong dampih lai-in a lung nuap theihtheih nadingun vaihawm in. Hong nusiat ciang puanhoih nono, a lim a al a kiangah na koih hang a ma a dingin a kimanna om nawnlo hi. Na pan hong dampih lai-in na pa maipha na ngah na dingin hanciam in. Tua hi kei lehn keitawh na kibang kha ding hi. Pa te hong dampih lai pate thumang, a zakta siam, Pa thupha ngah ta, Pa maipha ngah na hih theih na ding Topa’n thupha hongpia ta hen.
ZINTUNNA MAAN
Leitung mun tuamtuam leh i nuntak ziate i et ciangin kizop zia,ki-itna leh ki thuzakna om loin bangmha piang theilo hi. Tua te sung pan in a thupi khat ahi meltheih u leh nau beh leh phung cih zong a thupi mahmah khat a hihi.
Mihing khat a, i pian khiatkhit teh nu leh pa, u leh nau,beh leh phung i neihloh phamawh hi. Tua a hih mah bangin i thupit sak loh zong phamawh hi. Mi pawlkhatte in a haksak mahmah laitak leh a nopsak mahmah lai tak in beh leh phung zong nawngkai ci-in thupisaklo in kin bawllo hi. A hi zongin beh leh phung cih pen i nopsak hun leh I haksak hun mah a,a kisam pen thu khat a hihi. I beh i phung pan taikhai in mibeh miphung ah kitai theilo hi.Beh leh phung tawh kisai innsung ah kuamah in na hongsem theilo ding hi.Tua a hih man in beh leh phung cih pen ut in utkei leng i paihkhiat theihloh thukhat leh a thupi mahmah khat ahi hi.
Nidang lai in khamtung(zogam) khuaneu khat ah a mau khom a,a nuamsa mawhlo innkuan khat om hi.A meltheih,behte kawlpi ah zong honkhat om uh hi.Beh lam tawh kisai a innpite uh zong kawlpi ah na om hi. A hi zongin khual a zin uh ciangin a innpite kiangah tungngeilo uh hi. Hawh zong hawh ngei khollo uh hi.Tua bangin hun tampi hong pai in khatvei kawlpi ah a pai laitak un a sanggamnu khat uh cina in zoto lum hi. Zato pan in up mawhloh pi in hong si hi. A cihna dinguh theilo a hih man in a tungna ngei uh a zin ah tutsawm uh hi. A zinte in "na innpite uh zong omhi ko kiang nongtun dinguh hilo hi" na cih san uh hi. Tua a hih man in nidang tungnuam kei ta mah leh tun-in a tunloh uh pha mawh a hih manin a va tunguh hi.
Tua mah bangin beh leh phung zintunna cih pen a thupi mahmah khat a hihi.Tua a hihman in leitung tawmvei i nuntak sungin I zintunna hongmaan photphot leh vantungah zong i tunna hong maan ding hi. Khual i zin ciangin i tunna ding theikhol a i paikhiat ding kisam hi. Vantungah i pai ma-in Santan kiang maw? Pasian kiang? koi ah tung ding cih theihkhol sa-in i omding kisam hi. Zitun na ding i theihkholh na dingin i nuntak sung hanciam in kanteel ciat ni.
A MUANTAK PASIAN
"Topa in keima thahatna ahi hi. Habaku 3:18"
Leitung mun tuamtuam te ah mite nuntakna te khangto semsem, hau semsem ta-uh hi. Tua mah bangin buaina, siatna leh kitot kiseel nate hong tam mahmah tahi. Ahih zongin ei laaizom Zomi te bangmah lungbuai patauh ding omlo hi. Tu a a piang thute pen Lai siangtho mangmuhna suanga te hong tangtung toto hita hi.
Bang bang buai na te ong piang tamah leh Topa mah mitsuan in ikalsuan theihna ding hanciam ni. Buaina tampi tein hong khaktan mahleh i upna, i lam-et nate i khahsuah, i taisanloh ding a thupi pen penhi. I biak Pasian pen kumpi te' kumpi Topa te?Topa, vantung ah a vanglian pen pa, huihpi leh tui hual te a daisak theipa hi.
Na lungsim takpi tawh a mah a mahkiang na zuat leh a ma nathumna te hongdawng ding hi. Tuabang hun ciangin Topa kiang i haksatna ko-in vazuan leng i lungnuam in i daupai hi. Topa pen a manlang lualo a ziakai lualo a hunhun in na a sem hi. Tua ahih manin ngetdan zong siam kul hi. Job bangin haksatna i tuah ciangin zong lungduai tak in thuakzawh kul hi. Ngak zong cimtak lo-in ngak kul hi.
Pasian na nasep na ah ahizongin na nuntak na ding na zonna ah a hizongin haksatna na thuah ciang thuakzawh hatna na neih kul hi. Tuabang hun ciangin singlamteh tung a mawh neilo ling lukhu, khut leh khe sik kilh tawh ki kilh a, a ki khaipa?thuakna ngaihsun in. A mah kuatang dingin tuabang gimna hong thuak hiam cih nang leh nang ki dong pha in. David zong a neulai a kipan Pasian thu mah mang ahih manin kumpi za dong hong tung to hi. Pasian panpihna omlo hileh a ma tha tawh Gawliat zo ngeilo ding hi.
I Zomi sungah mipil, misiam tampitak hong om ta hi. Tuate pen Pasian hong piak thupha mah ahi hi. Tuabang a mi ten zong tuabang dinmun(za) a tun theih na ding un hanciamna, cihtakna leh Pasian a muan na uh tawh a tung thei bek ahi uh hi. Nikhat ni ciang i tup geelna te a tangtun theih na dingin lungduaina leh cihtakna tawh Pasian kiang zuan ni. Na pilna na siam ciang in zong Pasian hong panpihna tawh hi na cih theih ding kisam hi. Tua ahih manin Zomi sanggam u leh nau te aw i haksat pen ni, i nopsak pen ni ahizongin Topa in keima thahatna ahi hi?i cih theih kim na ding Zeisu min tawh kong zawn hi.
NGAIHSUN PHA IN
Hih leitungah pilna leh hauhna, siamna leh minthanna te hong khang semsem in a pil, a siam, a minthang zong hong tam semsem ta hi. Tuamah bangin hunsia leh kilemlohna tuamtuamte zong hong tam semsem hi. Ahizongin ei Pasian thu-um(tapidaw) te in banghiam ka lunggulh , ka kisap, a tawntungin ka nuntak theih nading in banghiam ka kisap cih kantel ding kisam hi. Leitungah pilna siamna, hauhna tawh Pasian?maipha kimu zolo ding hi. Ahizongin Pasian in na lungsim hong kalh hi. Mihingte nuntakna ah haksatna gentheihna zong kithuak kha thei zel hi. Ahizong na upna lungsim niamkiat sak kei in. Ei Pasian tate?nuntakna ah dawimangpa(satan) in hong haza in nisim i gamtat i omna ciat ah hong sulzuihin hong zeh-et den hi. Khatvei vei ciangin satan in hongkhemzo dekdek in lungkham lungmang in kiom thei hi. Tuabang hun ciangin na lungsim takpi tawh thungen in la, ki-ap in. Ei Pasian tate' nuntakna ah a nuam khempeuh zong zuih ding hi lo-in a nuamlo khempeuh zong pelh ding hilo hi. Banghang hiam cih leh leitung nopsakna te in pumpi cilesa deihna, a tuamtuam siattatna te in i pumpi bek hilo in i lungsim, i khanuntakna a vekpi in hongsia sak thei hi.
Tua ahih manin i kikep siam ding kisam hi. I nuntakna sungah leitung nopsaknate tawh dawimangpa in hong zeh-et hang Topa kiangah thungen in ?opa aw, ka mawhna te hong maisak in. Ka lungsim ka Kha ka nuntakna a vekpi? kong ki-ap hi, na deih bangin hong zang in?ci-in na lungsum takpi tawh kiap le-cin Topan?hong dawn takpi ding hi. Leitung ah mipil, misiam, mihaute?nuntakna ciat na en in. A kipatcil in a hau, a pil, a siam masa na hi zenzen lo uh hi. Tua bangin a minthan theih nading un haksatna na thuak masa uh hi. Pasian mizat khat nuntakna en leng dawimangpa in sihna, haksatna, gentheihna tuamtuam tawh na zeh-et in tuate a thuakzawh ciang Pasian sawltak cingtaak hong suak thei pan hi. Tua ahih manin haksatna na thuak ciangin zong lungkia kei in.
Pasian muang inla, a ma kiangah na lungsim takpi tawh na deihna na sepna ngen in. Huihpi leh tuihual a daisak thei Topa hihlah nei lo hi. Na nisim nuntakna ah zong tuni-in Pasian adingin bang ka sem ka bawl hiam? Pasian hong piak pilna siamnate a ma adingin ka zang hiam? ci-in ki sittel zel ni. Ei tapidawte in Pa hun, Ta hun, Kha siangtho hun i neih mah bangin tuhun pen Kha siangtho hun hi a, hun nunung hi ta hi. Tua ahih manin ki ngaihsun pha ni. Dam ngaihsut ning ci lo-in ngaihsut masak ding ahi hi. Na mawhna hangin Topa Zeisu singlamteh tung khai sawm lai na hiam? Ngaihsun pha in sanggam aw...Ngaihsut bek hi lo-in Pasian deihna bang a zui zo tawntung dingin Pasian in na lungsim, na Kha, na pumpi na nuntakna sungah thupha hong pia ta hen...Amen.
NAUPANG TE SAT TAK HI
Naupang te satin thuhilh tak hi.Nu leh Pa te,a cing a kem ten a sat uh ciangin a satnop,a vuaknop,a bawl siatnop man uh ahih loh lam a kua mapeuh in i theih kim ciat ding hi. Naupang khat a hoih a, agam tat ciang a mawhna tawh aki tuak daan khat pialo in i koih suak ciang a lungsim ah thupi ngaihsut kha lo hi.Tua bangin koihsuak leng a sia a,a gamtat ding pen awl mawh lo,thupi simlo,lau nawnlo thei hi.A gamtat khialh na ki pan NulehPa ten satna tawh thu hilh leng a lungsim ah a hoihlo kasep ciang sat ngah ing ci-in a khialh khakding lau in ki dawm ding hi.Hih bang a satna tawh thuhilh napen naupang te ading a hoihpen lampi khat ahi hi.
Naupang te satna tawh thuhilh leng honglau in a lungsim ah mangnawnlo hi,honghua uh hi ci-in mi pawlkhat in genthei uh hi.Kum (5)a pha naupangkhat guapum cia apha ciingciang khattawh tamveipi satle hang tuapen hilhna,taina,deihsakna hinawn loin bawlsiat na hita hi.
Naupang te sat in taiding cihna pen genteh na ah belsekpa khat in abel ahoih nangin hoihtak in a sek a, a sat kulding hi.Tua mahbang in Nu leh Pa te in naupang te sat in thu hilhna pen ahoihding adeihsak manuh,mipil misiam asuahsak nop manuh,lamkim lampam ah avakvai loh nanguh deihsak na hihi. Bangmah a theinailo naupang te satna cihpen akhilh notloh na ding uh deihsak na tawh a mawhna uh daan akipia ahihi. Naupang te satna hangin mipil,misiam hongpiang thei ahih mah bang in satna tawh thuhilh leng thu hongmang dending uhhi.Tua ahih manin naupang te sat tak hi.
NAUPANG TE SATHUAILO HI
Naupang i cihpen bangmah theinai lo, ngaihsun theinailo te ahihi. Hihbang hun laitak in nakhat peuhpeuh a theihnop, asinnop hun laitak uh ahihi. Tuabang in a theinai loh thukhat, nakhat asep, a bawl kawm un a sawmloh khatuh semkhial kha theih uh hi. Tuabang ciangin Nu lehPa ten nidang ciang akhialh notloh nangun lungduai takin, hilh in pattah kulhi. Tuabang in hilhbawl leng amau lungsim ah kei a ding in alauhuai thu hi, a metna omlo hiin teh maw ci-in hongit hongngai zaw ding hi. Ken ka theinailoh thute ka Nu ka Pa’n thei hi, kanu kapa pil tak ei ci-in hong zakta tuampah dinghi. Ni dang ciang asep abawl dingkhat, buaina,haksatna a neihciang a hoihmaw, a hoih lo hongdong ngam pah ding hi.
Tuabang in hilhin taileng naupang te hongpil, hongsiam, hong khangto ding hi. Tuabang in hilhbawl, taibawl loin satleng nu leh pa te hongit hongngaih na sang in hong launa lianzaw dinghi. Naupang te sakleng khialhna khat pepeuh a neih uh ciang honggen ngamlo in imcip dinghi. Tuabang in khialtosuak ding uh hi. A gending, a kikuppih ding omlo ahih manin zu, za cihte tawh kihehnem ding hi. Tua bangin khangto suakin khialhna lianpi te semkha ding hi. Nu leh pa ten sat leh vuaktawh thu a hilh leh a lungsim kisia in a sialam ah a lungsim khausuak khading hi. Tua a hih manin nu leh pa ten tute tate luangduai tak in nadeih bangun a thumang theih nading in pattah kul hi.Sat cihpen nu leh pa te a ding leh tate a ding a hizong in a hoihlo thukhat hi.
Zomi a it taktak te in Zolai mal te zong it ding hi
Zomi a it taktak i hih leh i Zolai pen a man a, zat ding ahi hi. Banghang hiam cih leh ei khangah a man in zangkei lehang i tu i ta te khangah i Zolai hong mangthang kha ding hi. Tuhun in zong ei theih dan tek in gelh i hih man in, a man taktak ommel nawnlo mawk hi. Khasiat huai mahmah hi. A bulpi in sanginn pan-in i neu lai pan a sin, om mel nawnlo i hih man ahi hi. Bangbang ahi zongin Lai Siangtho a um, a zui taktak i hih leh Lai Siangtho laimalte zat ding ahi hi. Banghang hiam cihleh Zolai simbu sangin Lai Siangtho hong piang masa zaw hi. Tuaban-ah i Lai Siangtho te Version tuamtuam ahih hangin, laimal gualh zia, laimal zat zia te zui-zo kim leng mankim pen ding hi. Banghang hiam cih leh Lai Siangtho sungah athu bek ki lamdang a, ahi zongin i Zolai mal gualhzia te kibang kim khin zaw hi. Ei theihna tawh i gelh zelzul sangin Zolai man taktak hong suak zaw ding hi. Mikim in Lai Siangtho nei i hih man-in kizang kim thei zaw ding hi.
Lai Siangtho leh Zolai simbu sungah a kimu ngeilo laimal pawlkhat te…
1. Ih (Job 34:21) na ah ih a kizat loh zia kimu thei hi. LST - Puahphatna).
- I bekmah zat ding hizaw hi.
2. aa (Lai Siangtho leh Zolai simbu ah kizang ngeilo hi). Ahi zongin tu-in Lai Siangtho Hilhcianna kithuah sungah kizang ta hi.
3. aa, (Lai Siangtho leh Zolai simbu ah kizang ngeilo hi). a, zat ding hi-ziau lel hi.
I Zolai pen theihbaih mahmah, simtheih baih mahmah hi. Ahi zongin tel-hak, siam-hak, thuk mahmah hi. Tua ahih man-in makaite, Zolai hilh sia ten aman mah kantek a, zat ding thupi mahmah hi. Tuabangin kantel keileng i nung hongzuite lam nawl ah a paipih i suak ding hi. Ei theihna, i pau tawh kizui in gelh lehang i Zolai man hong suak ngeilo ding hi. I utbang tek in gelh lehang i Zolai hong peng deuhdeuh in a tawpna ah hong mangthang ding hi. I minam a it taktak i hih leh i laimalte zong kepcing huai hi. Zolai a man in gelh huai mahmah hi.
Le, leh
Pawlkhat te in le vive zang uh hi. “Le” pen akizang thei mah hi. Ahi zongin “leh” kizatna tamzaw hi. “Le” i zat ciangin laimal a nung leh a mai kimat sak ding ahi hi.
- Lawm aw nang cilesa pai lua teh. (“Le” i zat leh kimat sak ding hi-hang).
- Lawm aw nang ci leh sa pai lua teh. (“Leh” i zat ciangin laimal a nung leh a mai ki-hal sak ding ahi hi. (Hih a tung a, bangin zangkim thei lehang hong man kim thei pen ding hi).
Gentehna-in;
1. Nulepa mawhna bawl theilo ding. (Nu = Female, Pa = Male).
(Hih atung a, man hi. Kizang theimah hi).
2. Nulepa mawhna bawl theilo ding. (Nu = Mother, Pa = Father).
- Hih a tung a, dan in “Le” bekbek zang leng hongman thei kim lo ding hi.
- Nu leh pa mawhna bawl keileh kuaman ta neilo ding hi. (Nu = Mother, Pa = Father).
- Tua ahih man-in “h” behlep in kihal sak leng, “Le” bek ahih leh a nung a mai kimat sak leng man
pen hi.
Ka theihngei leh kazak ngei a tawmzaw ah...
“Le” cih kammal pen “Na sakol uh le tak-ei” cihdan lam in tam zak ngei zaw ing.
“Le” cih ciangin...Zual-lo, thumanglo, cinhak cihna ahi hi.
“Le” cih kammal pen Zolai simbu sungah “Le vala ve” ci-in i sin ngei hi.
“Le” cih ciangin khanglui i pu i pa ten mei a tawhna uh tuumpaan, tuumhawng, nahtanglai ngek sat-tan in tua pan a, a paankai te cihna ahi hi. Tulai meisah te a omma in a meitawhna uh ahi hi.
“Le” cih kammal pen Lai Siangtho sungah zong kizang mah hi. Ahi zongin laimal a nung a mai kimat hi “Sawmlenihte A kisawlna” ci-in kigelh hi. (Matthai 10:5, Paikhiatna 4:7, 2Korin 2:11) sungte ah kimu thei hi.
A diakdiak in Lai Siangtho mun te i gelh ciangin limtak et ding thupi hi. Banghang hiam cih leh Pasian kammal a laih i suak mawk hi. Tua ban-ah i nung hongzui, hong et-teh te in a man mah sakha ding uh hi.